ग्रामपंचायत कुंदेवाडी

कुंदेवाडी (गीताकुंज) हे महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यातील एक प्रगतशील गाव आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार या गावाची लोकसंख्या सुमारे २,६०२ असून गावामध्ये सुमारे ५४८ कुटुंबे वास्तव्यास आहेत. गावात प्राथमिक शाळा, अंगणवाडी केंद्रे, सामुदायिक सभागृह, मंदिरे व पिण्याच्या पाण्याची सोय अशा शैक्षणिक, धार्मिक व सामाजिक सुविधा उपलब्ध आहेत.

गावातील लोकांचा मुख्य व्यवसाय शेती असून द्राक्ष, ऊस, कांदा व मका ही प्रमुख पिके घेतली जातात. विशेषतः द्राक्ष व ऊस उत्पादनामुळे शेतकऱ्यांना चांगले उत्पन्न मिळते.

ग्रामपंचायतीत शासकीय योजना प्रभावीपणे राबवल्या जातात. घरकुल योजना, स्वच्छ भारत अभियान, तसेच जलसंधारण योजना यांचा गावाला मोठा फायदा झाला आहे. गावाने खुले शौचमुक्त (ODF) दर्जा मिळवला असून पाणी फाऊंडेशन उपक्रमांतर्गत कार्यासाठी गौरव मिळाला आहे.

ग्रामपंचायत सरपंच, उपसरपंच व सदस्यांच्या माध्यमातून गावाचा सर्वांगीण विकास साधला जातो. लोकसहभागातून निर्णय घेतले जात असल्यामुळे गाव आज निफाड तालुक्यातील एक आदर्श व सर्वांगीण विकासाकडे वाटचाल करणारे गाव म्हणून ओळखले जाते.

कुंदेवाडी (गीताकुंज) हे गाव निफाड तालुक्याच्या ठिकाणापासून सुमारे ४ कि.मी. अंतरावर वसलेले आहे. गावाचे एकूण क्षेत्रफळ सुमारे ५४२.७७ हेक्टर असून, येथे ५४८ कुटुंबे वास्तव्यास आहेत. गावाची एकूण लोकसंख्या २,६०२ असून त्यात १,२९९ पुरुष व १,३०३ महिला यांचा समावेश होतो.

गावाचा भौगोलिक विस्तार प्रामुख्याने सपाट प्रदेशात आहे व शेतीयोग्य जमीन मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध आहे. परिसरातून लहान ओढे व पाणीपुरवठ्याच्या सुविधा मिळत असल्यामुळे शेतीला पाणीपुरवठा होतो. हवामान उष्णकटिबंधीय असून उन्हाळ्यात तापमान साधारणतः ३८°से. पर्यंत वाढते, तर हिवाळ्यात १०°से. पर्यंत खाली येते. पावसाळ्यात सरासरी ६०–७० से.मी. पर्जन्यवृष्टी होते.

कुंदेवाडी (गीताकुंज) गाव द्राक्ष, ऊस व कांदा उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून जलसंधारणाच्या उपाययोजनांमुळे शेतीसाठी उत्तम सिंचनव्यवस्था उपलब्ध झाली आहे.

कुंदेवाडी (गीताकुंज) गावाचे लोकजीवन साधे, श्रमप्रधान व पारंपरिक आहे. शेती हा येथील मुख्य व्यवसाय असून द्राक्ष, ऊस, कांदा, मका व हंगामी भाजीपाला पिके मोठ्या प्रमाणावर घेतली जातात. शेतीसह काही लोक दुग्धव्यवसाय, कुक्कुटपालन व लघुउद्योग यामध्येही कार्यरत आहेत.

गावात विविध सामाजिक, सांस्कृतिक व धार्मिक परंपरा जोपासल्या जातात. वर्षभरात होणारे उत्सव, सण आणि गावात भरवला जाणारा साप्ताह गावाच्या एकतेचे दर्शन घडवतो. गणेशोत्सव, होळी, दिवाळी, नवरात्र तसेच स्थानिक देवतांच्या पूजांना विशेष महत्त्व आहे.

येथील लोक मेहनती, मदतशील व अतिथी देवो भव या विचाराने वावरणारे आहेत. स्त्रियांचा सहभाग ग्रामविकास व स्वयंसाहाय्य गटांद्वारे मोठ्या प्रमाणात दिसून येतो. तरुण वर्ग शिक्षण, खेळ आणि रोजगाराच्या संधी शोधत प्रगतीच्या दिशेने वाटचाल करीत आहे.

कुंदेवाडी (गीताकुंज) च्या लोकजीवनात पारंपरिक ग्रामीण संस्कृतीसोबतच आधुनिकतेची झलकही दिसते, ज्यामुळे गावाचा विकास आणि एकात्मता दोन्ही जोपासले जातात.

कुंदेवाडी (गीताकुंज)  गावाचे सांस्कृतिक जीवन समृद्ध आणि विविधतेने नटलेले आहे. येथे वर्षभर विविध धार्मिक, सामाजिक व सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात. गावातील प्रमुख देवतांच्या पूजाअर्चा व साप्ताह यामुळे ग्रामस्थांमध्ये एकोपा आणि श्रद्धेची भावना दृढ होते.

गणेशोत्सव, नवरात्र, दिवाळी, होळी यांसारखे सण गावात उत्साहाने साजरे केले जातात. या सणांमुळे गावातील मुलं, तरुण व वयोवृद्ध सर्वच वयोगट एकत्र येऊन आनंदोत्सव साजरा करतात.

गावात लोककला, कीर्तन, भजन आणि पारंपरिक खेळ यांचा विशेष प्रभाव दिसून येतो. पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेल्या परंपरा जपतानाच नवीन पिढी आधुनिकतेशी जुळवून घेते.

स्त्रियांचा सहभाग ग्रामविकासात तसेच सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर असतो. स्वयंसहाय्य गटांद्वारे महिला सामाजिक व आर्थिक प्रगतीत योगदान देतात.

यामुळे कुंदेवाडी (गीताकुंज) गावाचे लोकजीवन परंपरा आणि आधुनिकता यांचा सुंदर संगम साधत आजही एकात्मतेने टिकून आहे.

गीताकुंज गाव धार्मिक, सांस्कृतिक व नैसर्गिक सौंदर्याने नटलेले आहे. गावात हनुमान मंदिर, विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिर, मारुती मंदिर यांसारखी प्राचीन मंदिरे आहेत. प्रत्येक वर्षी येथे होणाऱ्या उत्सवांना व यात्रांना मोठ्या संख्येने ग्रामस्थ व आसपासच्या गावांतील भाविक उपस्थित राहतात.

गावाच्या परिसरात शेतीप्रधान हिरवळ पसरलेली असून, द्राक्ष व ऊस यांच्या बागायतींमुळे नैसर्गिक देखावा मनोहारी दिसतो. परिसरातून जाणारे ओढे व जलसंधारणाची साधने ही देखील एक वेगळी आकर्षणे आहेत.

याशिवाय गावाजवळील नाशिक शहर, त्र्यंबकेश्वर, निफाड व द्राक्षबागायती क्षेत्रे ही जवळची प्रेक्षणीय ठिकाणे ग्रामस्थ व पर्यटकांसाठी आकर्षण ठरतात.

माहिती उपलब्ध नाही